“O sentido dun final”: as marusías da memoria

O sentido dun finalO sentido dun final en galego
Julian Barnes
Tradución de Xesús Fraga
Rinoceronte Editora, Cangas do Morrazo, 164 páxinas
(LIBROS DE FONDO)

A lectura dunha obra dun narrador como Julian Barnes sempre augura praceres, sorpresas e verdades cristalinas ou labirínticas. E esta novela, traducida hai dous anos a varios idiomas peninsulares (castelán, galego, catalán), non é unha excepción. Porque, entre outros méritos foi galardoada co Premio Man Booker 2011 e a súa tradución ao español foi seleccionada por moitos críticos como o mellor libro do ano editado en España no ano 2012.
Unha novela cuxo propósito é una tarefa ben ardua: a reconstrución do pasado, dun pasado representado por aqueles seres que tivemos a oportunidade de coñecer na nosa mocidade, cos que chegamos a intimar, mais cuxas pegadas perdemos e arestora soamente contamos coa arma imprecisa e insegura da memoria para desvelar unha vida, o tempo subxectivo, que se mide con relación á memoria. Coa certeza ademais de que o que ao final recordamos, non é sempre o que no seu día presenciamos.
A novela de Julian Barnes proxecta diante dos ollos lectores un interrogante crucial: ¿en que medida podemos acceder ao corazón dunha persoa, partindo do feito de que todo é relativo e que a forma de ser ten moito máis de proteico que de inmutable? ¿Cando empezamos a ser nós mesmos de verdade? ¿Como seremos no futuro partindo do feito de que a vida é máis caos ca cosmos? Julian Barnes non ofrece respostas canónicas a estes interrogantes nesta novela breve, mais que nada ten de lixeira como se ten sinalado.
Julian Barnes lembraba noutra das súas obras (Nothing to Be Frightened Of, 2008) que vivimos consonte ás lembranzas e non á verdade. Na presente achega pretende que tomemos consciencia de que a vida é acumulativa, un continuo almacenaxe de recordos que forman o noso tempo subxectivo, que se mide con relación á falibilidade da memoria. Por iso, o narrador de O sentido dun final que conta o presente baseándose nas lembranzas, soamente é fiable relativamente, porque a propia vida encamíñao cara a un auntoengano que medra co paso dos anos.
Julian Barnes ganduxa unha historia en dúas grandes secuencias ou en dous tempos: o de ida e o de volta. Para acadalo, inventa un narrador en primeira persoa que comeza dicíndonos que os seus recordos non son fiables. Este narrador, un sesentón xa xubilado e vivindo nun certo estado de paz, fainos partícipes, na primeira parte da novela, dos grandes trazos e acontecementos da súa vida. Nada, porén, excepcional: o trío de amigos no colexio ao que se lle engade un cuarto, Adrián, personaxe a desvelar; penurias sexuais, suplidas con masturbacións apocalípticas, relacións pasaxeiras, afastamento, matrimonios, paternidade, divorcios, soidade, unha existencia ordinaria con algún logro e algúns desenganos.
Na segunda parte o escritor aperta as caravillas e enfronta o lector co camiño de volta: Tony, o personaxe da voz narradora, recibe unha pequena e misteriosa herdanza: unha insignificante suma de diñeiro con dous documentos. Un deles é un diario, cuxo intento de recuperación fará revivir algúns acontecementos do pasado, tinguidos de incertezas e remordementos. Será neste camiño de volta no que a vida deixa de se presentar unicamente como unha suma e unha resta, senón tamén como unha multiplicación das

Julian Barnes

Julian Barnes

perdas e dos fracasos, que con frecuencia non somos quen de comprender. É o sentido dun final, o escuro corazón dunha vida e dun relato que converte a novela nun cadoiro de incertezas e na esculca dun misterio e que, ao final, reexaminado a través dun arreguizante e derradeiro encontro, dotará á novela dunha gran potencia reveladora e de escintilacións impensables.
Con todo, non resulta doado entrar na esencia desde libro, de grande calado que navega pola marusías da memoria e pola fiabilidade dos recordos cos que pretendemos explicarnos a nós mesmos e que non sempre coinciden coa realidade. Malia as pistas que nos achega o escritor, na novela existen o que Barnes chama misterios menores. Son os espazos en branco do libro, que se poden intuír nas últimas páxinas, que os lectores poden encher segundo a súa propia lectura e as súas experiencias vitais. Todo isto é unha mostra do esquiva que é a verdade, como consecuencia das augas falibles da memoria. Mostra asemade de que a nosa vida non é nada obxectivo, senón a historia que nós mesmos nos temos formado da mesma. Unha versión, a nosa narración, que porén non nos priva da responsabilidade dos nosos actos en todo aquilo que teña acontecido e no que nós temos algunha responsabilidade.
Así pois, unha novela perfectamente ganduxada que nos vai atrapando paseniñamente e que só nas páxinas finais nos dará pistas para entender ou dubidar verbo do escuro corazón dun gran relato.

Esta entrada foi publicada en Libros de fondo, Narrativa estranxeira traducida e etiquetada , , . Garda a ligazón permanente.